ဤဆောင်းပါးသည် ဝိပဿနာကို ဘာသာရေးသက်သက်ထက်၊ လူသားတို့၏ စိတ်အလုပ်လုပ်ပုံကို စူးစမ်းလေ့လာသည့် "စိတ်ပညာနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရှုထောင့်" မှ သုံးသပ်တင်ပြထားပါသည်။

ရန်ကုန်မြို့၏ ဆူညံသော လမ်းမကြီးတစ်ခုမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက်၊ သစ်ပင်ရိပ်များ အုပ်မိုးနေသော တရားရိပ်သာတစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လိုက်သည်နှင့် ခံစားလိုက်ရသည်မှာ "ရုတ်တရက် ဆွဲအုပ်လိုက်သလို ခံစားရသော တိတ်ဆိတ်မှု" (A Sudden, Heavy Silence) ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာရှိ တရားအားထုတ်နေသူ ယောဂီများကို ကြည့်လိုက်လျှင် အပေါ်ယံအားဖြင့် ငြိမ်သက်နေပုံရသော်လည်း၊ သူတို့၏ အတွင်းစိတ်ကမ္ဘာထဲတွင်မူ မုန်တိုင်းတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းနေရသကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲတစ်ပွဲ ဆင်နွှဲနေကြရသည်။ ခေတ်သစ်လူသားအများစုသည် "တရားထိုင်ခြင်း" (Meditation) ကို စိတ်အပန်းဖြေစရာ "Spa" တစ်ခုအဖြစ်၊ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချပေးသည့် "Tool" တစ်ခုအဖြစ် မှားယွင်းစွာ ရှုမြင်လေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာ၏ အနှစ်သာရမှာ စိတ်ငြိမ်သက်စေရန် (Relaxation) မဟုတ်ဘဲ၊ "အမှန်တရားကို ခွဲစိတ်ကြည့်ရှုခြင်း" (Surgery of Reality) သာ ဖြစ်သည်။

ဝိပဿနာ (Vipassana) ဆိုသည့် ပါဠိဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "အရာခပ်သိမ်းကို ဖြစ်နေသည့်အတိုင်း အမှန်အတိုင်း မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း" (To see things as they really are) ဖြစ်သည်။ ကျွန်တော်တို့သည် နေ့စဉ်ဘဝတွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါ" ဟူသော အတ္တ၊ "ငါ့ဟာ" ဟူသော ပိုင်ဆိုင်မှုများဖြင့် တည်ဆောက်ထားကြသည်။ သို့သော် နာရီပေါင်းများစွာ မျက်လုံးမှိတ်ပြီး မိမိ၏ ဝင်လေထွက်လေနှင့် ခန္ဓာကိုယ်မှ ခံစားမှု (Sensation) များကို စောင့်ကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုအခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားသော "ငါ" သည် တဖြည်းဖြည်း ပြိုကွဲသွားသည်။ ကျန်ရှိနေသည်မှာ မရပ်မနား ဖြစ်ပေါ်လိုက်၊ ပျောက်ပျက်လိုက် ဖြစ်နေသော "ဖြစ်စဉ်" (Process) မျှသာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိလာရသည်။ နာကျင်မှုသည် "ငါ့ခြေထောက်က နာတာ" မဟုတ်တော့ဘဲ၊ သက်သက်မျှသာ ဖြစ်ပေါ်နေသော "ခံစားမှု သဘောတရား" တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။

ဤနေရာတွင် ဝိပဿနာသည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုတစ်ခုထက် ကျော်လွန်ပြီး၊ "မမြဲခြင်း" (Anicca) ဟူသော စကြဝဠာ၏ အခြေခံ ဥပဒေသကို ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် သက်သေပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ (S.N. Goenka) ပြောခဲ့သလိုပင်၊ ဉာဏ်ပညာဆိုသည်မှာ စာအုပ်ထဲတွင် ရှိသော အရာမဟုတ်၊ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပျက်နေသော အပြောင်းအလဲများကို သတိပြုမိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်တော်တို့သည် ပြင်ပလောကကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားရင်း ဘဝကို ကုန်ဆုံးစေကြသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာက ပေးသော သင်ခန်းစာမှာ ထိန်းချုပ်ခြင်း (Control) မဟုတ်ဘဲ၊ စောင့်ကြည့်ခြင်း (Observation) သာလျှင် လွတ်မြောက်မှု၏ သော့ချက်ဖြစ်ကြောင်းပင်။ ရိပ်သာတံခါးဝမှ ပြန်ထွက်လာချိန်တွင် ကားသံများ၊ လူသံများ ဆူညံနေဦးမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုဆူညံမှုများသည် ယခင်ကလို စိတ်အနှောင့်အယှက်များ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ခဏတာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပြန်လည်ပျောက်ကွယ်သွားမည့် သဘာဝတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း နားလည်သွားသည့်အခါ... ထိုအခိုက်အတန့်သည် ဝိပဿနာ၏ အောင်ပွဲပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။